نسب وزندگاني شيخ مولانا سيد نعمت الله محوي
مولانا سيد نعمت الله محوي طوريكه از مطالعه شجره نامه هاي موجود برمي آيد بن سيد صالحء بن سيد نجيب ء بن سيد قليج ء بن سيد اسماعيل ء بن سيد برهان الدينء بن سيد نعمت الله ء بن سيد
اسحاقء سيد محمود ء بن سيد مسعود... باالاخيره بن سيد ميربركه ميباشد كه ايشان زمان اميرتيمور به شهر بخارا مسكن گزين شده و بعدا ولايت اندخوي وتوابع آن بايشان سپرده ميشود كه در سال 855 هجري قمري بدستور سلطان حسين بايقرا وظيفه توليت روضه شريف را عهده دار شده كه هم اكنون زيارت ايشان در داخل روضه خضرت علي كرم الله وجه در شهرمزار شريف قرار دارد وبنام سيد ميربركه اندخوي نيزشهرت دارندء امامولانا سيد نعمت الله محوي يقينا در سالهاي 80 - 90 سده دوازده هجري قمري دربخارا متولد شده اند ودرهمان جا تحصيلات را اكمال وبه تدريس علوم مشغول بودند كه هميشه درمحضر درسشان اضافه از ده هاتن طالب كسب فيض مينمودند تااينكه حضرت شيخ الاسلام را به خواب ميبينند ودررساله انيس العاشقين چنين آمده است:
يك شبي در خــواب برروي حصير بود خوش خفته شهي روشــــــــن ضمير
ديد اندر خـواب ديــدار كــــــــــسي شد به خــــــــواب خود هـــــوادار كسي
ديد روي همچـــــو مــه پـرنور بود نور ربــــــاني زرويــــــش مينـــــــمود
بررخش آثار رحمــــــت جـــلوه گر همــــــــــچو مه انـــــدرشب قدراي پسر
شد اشاره يعــــــــني اي عــالي گهر زود برخـــــــيز وبســــــويم كن سفــــر
شيخ الاسلام اســـت نامم در جــهان ساكن شهـــــــــربخارا ام اين زمــــــان
سوي من آ تا تورا دريـــــــــا كــنم گوهر رخــــــــشان به اذن الله كــــــنم
كيميايم مـــــن تورا چون زر كـــنم شه منـــــــم اندرســــــــرت افسركنـــم
نعمت الله شـــــــاه اولاد رســــــول گفـــــــــت قولت جملگي كردم قــــبول
خادمم من هرچه فرمــان ميكـــــني ازبراي بـــــــــنده احـــــــسان مـــيكني
گفـــت واين ازخواب خود بيـدارش مـــــــــحرم آن جمــــــــلگي اســرارشد
بود مدهوش آن شـــــه عالي نــسب چون كسي مي خورده ميباشــــد به شب
قصه كوتاه چون به بــازار آمـــدش ازبـــــــراي ديــــــدن يــــــار آمـــــدش
درميان جـــمع ديـــــــدش سروري مقتـــــــــداي رهنــــــــــماي رهبـــــري
يافت آن كس را به خوابش ديده بود قــــدر او در خــــــــواب خود فهميده بود
درتحيرآنـــــــــزمان در پاســـــــتاد رهـــــــبردين چـــــــشم بر رويش گشاد
گوييا از ديــدن شيــــــــــــــــخ كبير جســــــــت تيري برهـــــدف شد جايگير
غير بيعـــــــــت چاره اي ديگرنديد شد مريد شيــــــــــــخ السـلام شــــــــهيد
تشنه ء بودش رســيد آنگــــه به آب زود شد درمقصـــــــــــــد خود كامياب
بعدا خضرت شيخ الاسلام عنان سفر به سوي دارالسلطنه هرات ميكشند واز مولانا سيد نعمت الله محوي ميخواهند كه درين سفر همراهشان باشند سير آتي زندگاني مولانا سيد نعمت الله محوي به صورت تنگاتنگ به زندگاني خضرت شيخ الاسلام چنان گره خورده است كه خضرت شيخ الاسلام در زمان حياتشان با درنظرداشت مقام والاي عرفاني اخلاص و ارادتي كه از محوي ديده بودند ايشان را جانشين وولي عهد خود تعين و مسند نشين طريقه خواجگان نقشبنديه معرفي ميدارند ودو دختر خويش يي بعد ديگري به هباله نكاح ايشان در آورده شيخ سيدنعمت الله نسبت دامادي به جناب قطب اقطاب دارندء چنانچه در رساله انيس العاشقين ميخوانيم:
پيرما چون شيخ الاسلام شهيد مصلحت در وقت كارخويش ديد
درتنزل ديد عمــروسال وماه كرد بركردار اين گيتـــــي نگان
درپي آن شد عـــزيز راه بين تاكند برخود كسي را جانــــشين
روزجمـــــــعه بودوايام سعيد خلق را درجامـــع خود جمع ديد
گفت با شــــــــفقت بآواز بلند نعمت الله اي گـــــرامي ارجمند
پيش اآي معدن صدق ويقين بايزيد وبوالحــــــسن را جانشين
پيش ا آي محـــرم اسرار من زانكه هستــــي رونق بازار من
اين سخن بشنيد ازن پيركرام پيش آمد با هـــــــزاران احترام
دست اوبگرفت با لطف تمام گفـــــــت جاي من تراباشد مقام
تووليعهدي مرا اندر نخــــــــست شد وليعـــهدي براي تو درست
لايق اين عزو جـــــــــاه من توي صاحــــب اين خانقاه من تويي
درجهـــــــــان نام تــــومولانا بود برهمه ســـــــــرم دلت دانا بود
خرقه شيـــخي ترا دربــــــــركنم جانشـــــين خود ترا سرور كنم
گنـــــــــجها دارم بسـي اندر حرم ميكنم مـــــــحرم ترابا بيش وكم
دخـــــــــترم را باتوميسـازم نكاح صحـــبتش را باتو گردانم مباح
هادي ديـــــــــن پس باعــزارتمام رهنــــــــــــماي ما شه عاليمقام
خرقه خود را كشـيدش او ز دوش گفـــــت اي يار كرام من بپوش
نعمـــــــــــــت الله خرقه شيخ كبير زود پوشيد وشدش فرمان پذير
فوطه خـــــــــــــود مقتدري راهبر درتبرك بستــش او را در كمر
بعد از آن گفتــــــــش بياران كرام بشنـــويد از من تمام اين مرام
نعـــــــــــمت الله اين عزيزمهربان مقتدا باشد شــــــما را درجهان
هركه درعالم كه اوزان منســـــت ازدل وازجان بفرمان منـــست
بعدمن اورا شـــــــــناسد همچومن خاصل اين امربـــاشد اين سخن
اين بگفت وكف كــــشادش بردعا دست بالا كرد در سوي ســــماء
سنه هاي را از حيات شاه نعمت الله محوي بدرستي ميدانيم :سال 1213 هجري قمري از ماده {غرايب} در شعربه مناسبت اعمار مسجد در كرخ:
محوي چون مطلع صفا تعمير بازپرســــــيدم از دل مغموم
گفت تعمـــــيروسال تاريخش به غرايب چنان شده موسوم
دومي سال اعمار خانقاه كرخ است كه ماده <<زر غايب>> درشعرمحوي سال 1220 هجري قمري بدست ميايدء سوم سال 1222 هجري قمري سال شهادت حضرت شيخ الاسلام است محوي مينالد كه :
اي مسلمانان فغان من كم از يـــعقوب نيست اوپسرگم كرده باشد من پدر گم كرده ام
درمتون مختلفه از جمله در كتاب طبع شده فارياب چنين ميخوانيم كه جنيدالله خاذق بنام مناقب اسلامي كتاب راتاليف ودر آن ذكرگرديده كه عمده الاصحابءزبده الاحبابءحقايق آگاه ومعارف پناه خليفه نعمت الله بعد از مسند نشيني برطريقه نقشبنديه همه خلفا واصحاب دست بيعت بايشان داده ء قايم مقام مقتداء وپيشواي خويش دانسته اند.ايشان مدتي را دركرخ بارشاد مشغول وبعدا به تركستان زمين وقت (فارياب) رهسپار ميشوند ودرمحل خواجه كنتي قيصار مسكن گزين ميشوند بهمين علت دربعضي آثار بنام مولانا محوي قيصاري نيزمشهورند و در سال 1244 هجري قمري دارفاني را وداع گفته ودرهمين خواجه كنتي دفن ميشوندء روح شان شاد باد.
شعر محوي:
اشعار محوي اعم از مثنوي ء عزل ءرباعيات وغيره تماما تصوفي بوده وايشان از نردبان شعر وادب براي بالابردن كوله بارعرفان وتصوف استفاده كرده اندء چنان غرق نشهء و بيخود صهباي صوفيه بوده اند كه فقط عقيده باطنيه خويش را باين ذريعه در پهنه ملاحظه قرار ميدهد وبخود نفس شعرآراستن وپيراستن جملات وكلمات به آرايه هاي وتلازمات شعري آنقدرها توجه نداشته اندء در مقدمات ديوان مطبوع فارياب سال 1369 هجري ش درين خصوص و مقايسه اشعار محوي ء سيداوتايب مطالب مفصل به رشته تحرير درآمده است.
محوي سالها با ارشاد مردم بدوش جناب سيد فريدالدين بود تا اينكه در سال 1356 هجري شمسي دارفاني را وداع ميگويند وحسب وصيت ايشان پسربزرگ نسبي ومعنوي ايشان جناب سيد محمد موسي برمسند شيخيت پيروان طريقه نقشبنديه تكيه ميزنند ومانند اباء واجداد خويش در مدرسه وخانقاه آبايي شان در قريه تگاب اسماعيل واقع 5 كيلومتري غرب شهر قلعه نو مركز بادغيس ومقتداء مرشد سالكان ومخلصين اين طريقه اند وهم چنان فعاليت مدرسه ايشان كه در زمان حيات جناب سيد وحيدالدين تاسيس گرديده تا كنون عده ء كثيري از صاحبان وعلماء مشهور ديني طي ده ها سال به جامعه تقديم نموده است كه اين پروسه هم اكنون ادامه دارد برعلاوه عده زيادي از احفاد واولاد مولانا سيد نعمت الله محوي در ولايات بادغيس وفارياب سكونت داشته كه در راه علم وعرفان كوشا ومصدر خدمات گرديدند و بنام فاميل جناب صاحب در كشور افغانستان شهرت دارند. ديوان اشعار مرحوم ((محوي)) صاحب به مصارف شخصي واهتمام سيد محمد موسي مشهور به جناب صاحب فعلي وسيد يحي مشهور به آقا گل كه از جمله نوادگان مرحوم محوي ميباشند طبع ءنشر وبه دسترس استفاده عاشقان ودلباخته گان به اهل علم وعرفان قرار گرفته است.
نمونه كلام:
از ازل من عاشقـم آن جان جـــــــــانانم كجا است درميان شام هجــران صبـح رخشــــــــانم كجا است
كــــشتيم گـــــــــــشته تـباه وخاســــته موج عظيم ميشـــــــــود طــوفان بــپا آن نوح دورانم كجا است
در بيابان فراق از تشـــــــــــنگي تقـسيده حلـــــق رهنـــــــــما اي هـــاديم كان بــحر عمانم كجا است
چون ســــــــــكندر گشـــته ام سرگـشته آب حيات رهنما اي خـــــــــضر وقتم آب حـــيوانم كجا است
درميان دشــــــــــــت هامون همچومجنون حزين بينوا وزار ونالانـم كه جانـــــــــــــــــانم كجا است
داغ عشـــقت سوخت چندان درد ازدرمان گذشت بعد ازين جـزناله وخون گـــــريه درمانم كجااست
رشـــــــــــته ازتارزلف طوق شد درگـــــــــردنم قــمريم كوكو زنـم سرو خـــــــــــــرامانم كجااست
برلبم مهرخـــــــــــموشي بردلم صــــــــــددرد آه يارب اين غــم سوخت مارا گوي درمانم كجااست
محويا در جســــتجوي راه بي پايان شدم
گم شده سررشته ام آن ماه تابانم كجاست
بيـــــــــتو دل من خواهـش گلزار ندارد سوداي ربــــــــاب وني سه تار ندارد
انديشـــــــه بتار سـرزلف تو گره بست الفــــت به كسي بيخود وهشيار ندارد
زندان دل افـــــــــگار سركوي توهرگز درسرهــــــــــوس جبه ودستار ندارد
هركس زمي خسـن توپيمانه اي نوشيد حاجت به ضم وساغروضمار ندارد
منصور صفت خورده مي ساغرتوحيد پرواي سرحوجـــــــــه وبازار ندارد
بي نعره زند بردوجـــــهان ساز انالحق باكي بدل از قاضي مكـــــــــارندارد
اي مفتي مترسان دل عـــــشاق زفتوي از مردن خودباكي قــدح خوار ندارد
ازمدرسه ومســـجد و محراب ميگوييد با رند خــــــــــــرابات سروكارندارد
مانســـل خلـــــــــــيليم بود در دل آتـش برما گل وگـــــلزار وچمن نار ندارد
ناصح مگو از كعبه وبتخان به محوي
اكنون غم صـــــــــد دانه وزنار ندارد
************************************************************************
گذشت عمر ونديدم جـمال يار دريغ بكام دل نرســـــــــــيدم ازين ديار دريغ
رسيد باد خزان وگذشـــت نوبت گل بدست هيچ نيـــــــــــامد ازين بهاردريغ
زهجرباد خزان عمرها درين گلشن دلم چو غنچه گره شد زدست خار دريغ
به كنج كلبه احزان نشســــته ام تنها كسي نشد كه بــــپرسد زحال زار دريغ
تمام عمرنشــــــــــستيم براه او محوي
كه گشت ديده ام اسـفيد زانتظار دريغ
************************************************************************
سوخت جانم از فراق وهجر تودورم هنوز آه حسرت ميــكشم ازوصل محرومم هنوز
ازگلستان وصالت تا كه دور افـــــــتاده ام همچو بلبل برســـــــــرهرخار مينالم هنوز
آتش عشق توبرجان ودلم زد هـمچو شمع درميان پختگان عشــــــــــق توخامم هنوز
شاهبازان برسرير تخت سلــطان رفته اند من چون جــغدي بينوا درگوشه بامم هنوز
جرعه ازباده قالو بخوردم درازل تاابد مدهوش وبــيخود مست وخمارم هنوز
محويا افسرده دل تاكي نشيني در خراب
شهسواران جملگي رفتند ودرخوابم هنوز
عصمت الله مهربان