سرزمین فرهنگ دوست وادب پرورماکه تاریخ کهن مهدتمدن هاوسنن پرافتخارداشته خصایل وشئون پسندیده ساکنین جزبزرگترین تمدن های جهان محسوب میگردد.یکی ازمراکزمدنیت پروراین کشورولایت باستانی بادغیس زادگاه بسیاری ازدلاوران،مردان،طراحان ومعماران است که کارنامه های شان زبانزدخاص وعام میباشد.

دراوضاع واحوال کنونی که متاسفانه تیشه هابرریشه های مفاخرتاریخی وفرهنگی غنامندوهویت ملی کشورزده میشودوتلاش بخاطروارونه ساختن فرهنگ کشورماانجام میگرید،بدون شک یکی ازوظایف مبرم وسودمندنویسنده گان مورخان ،باستان شناسان،محققان وصاحبنظران پاسداری ازمیراث های فرهنگی جاویدان افغانستان میباشد.

یکی ازرسالت هاهمانامعرفی کتیبه هاکه درته غبارفراموشی ازانظاربدورمانده اند،بادرک همین نیازمندی به معرفی حصارکالیوین یاقلعه نرتومعروف به قلعه نریمان میباشدکه متاسفانه باوجودهمه زیبائی های ارزنده خویش برای هموطنان محبوب ماوبه جهانیان به گونه یی که شایسته آن حصاراست به معرفی گرفته نشده است.که اینک به طورمختصربه بررسی وتحقیق آن می پردازیم:

ولایت بادغیس 21678کیلومترمربع مساحت داشته ارتفاع آن 1884متراست حدوداربعه این ولاطوری است درامتدادسرحدات غرب وجنوب باولایت هرات درجنوب شرق باولایت غوردرشمال شرق باولایت فاریاب ودرشمال باجمهوریت ترکمنستان همسایگی دارد.بادغیس رانویسنده گان ازکلمه بادمشتق دانسته ودلیل آن راهم بادخیزی این منطقه بیان کرده اندبعضی بادغیس رابنام باغشوریادکرده اندوعده هم ازبادغیس کلمه ترکیبی باغ دیس کهن رامنظورنموده اندچه این منطقه درعهدکهن خیلی سرسبزمعموروآبادبوده است . بادغیس امروزعبارت ازبادغیس قدیم وگنج روستاق قدیم وقسمت ازمروالرودقدیم که اکنون همه آنهارابادغیسات مینامندگنج روستاق ولایت وسیع بوده بین بادغیس وهرات که اکنون ازآن نام نیست ومروالرودولایت وسیع وشهرستانی بزرگ بودکه اکنون قسمت ازآن رامرغاب میگویندازشهرهای مشهورمروالرودیکی باغشوروطن فرابغوری است که علماودانشمندان بزرگ ازآن برخواسته اندوهم اکنون خرابه شهرباغشوروآثارارگ پخته آن برجااست ودیگرپنجده مروالروداست که اکنون ازهرات مجزامیباشد. امابادغیس امروزکه عبارت ازگنج روستاق وقسمت ازمروالرودبادغیس بوده که اکنون بنام بادغیسات یادمیشودکه مرکزآن  حکومت قلعه نواست دربادغیس نیزشهرهای بودکه تاحال نام ازآنهانیست وبعضی خرابه های آن دردشتهاوصحاری آن بنظرمیرسد.قلعه نوکه بین 63درجه 7دقیقه طول البلدشرقی و34درجه 9دقیقه و25ثانیه عرض البلدشمالی واقع است مطابق به نگارش مورخان درسدراسلام بادغیس وقلعه نودرآن روزگاربناء ازخشت پخته واطاقهای زیرزمینی برای تابستان وباغهای حاصل خیزمزارع سرسبزوخرم داشت که توسط جوی هاوکاریزهاآبیاری میشودبناءبراین این منطقه درآنزمان ازحاصل خیزترین وثروتمندترین مناطق خراسان توصیف شده است.

وادی های بادغیس رابنام ناوه یادکرده اندبسیارخرم وسرسبزبوده است وازآثارتاریخی بادغیس یکی هم حصارکالیوین یاقلعه نره تونریمان امروزی است که درعلاقه قلعه نوبطرف جنوب غربی بالای کوه بلندنزدیک بندسبزک واقع است این قلعه ازمرکزقلعه نوتقریباًبه فاصله هفت فرسنگ به جانب هرات برسرکوه مرتفع قلعه است که اکنون آن راقلعه نریمان میگویند.دراویستانیره مرکب ازدوجزءیعنی نیره بمعنی محل جمع منه (مناو)ازریشه من (اندیشیدن)جمعاًیعنی نرمش ،مردسرشت مشتق شده است درگزارش پهلوی این کلمه رابه مرت منشین ترجمه کرده اندوبه تعبیردیگردلیروپهلوان گفته میشوداین کلمه دراویستاصفت گرشاسیپ جهان پهلوان است ولی به تدریج بصورت نریمان ونیرم درآمده است واسم خاص (عام)گردیده ودرادبیات ماسام بن گرشاسیپ بن نریمان آمده درصورتیکه دراصل نریمان صفت ولقب خودگرشاسیپ بوده است ودردهخدابمعنی نریم است که جدرستم ذال بودچنانچه ناصرخسروشاعرآن عصردراین موردگفته است :

 همی حیران وبی سامان وپژمان حال گردیدی***اگردیدی به صف دشمنان سام نریمانش

این قلعه تاجلوس امیرحبیب الله خان بنام نره تومعروف ومسمابودهنگامیکه امیرمذکوربه بازدیدهرات آمدنام این قلعه را نریمان گذاشت زیراکه هنوزافسانه سام ونریمان وصفت پهلوانی آنان وردزبان اهالی هرات وبادغیس نشین بوده است حصارنره توکه اکنون قلعه نریمانش مینامندقبل ازحمله تاتاربه حصارکالیوین مشهورومعروف بودهنگامیکه استیلای چنگیزمدت این حصاردرمقابل عسکرخونخوارمقل دژمستحکم بودوسرانجام به مکروخدعه گشوده شد.حصارکالیوین که ازقلعه های باستانی است راجع به نام این قلعه هرقدردرمتون جستم که بدانم چراآنرانره تونام نهاده اندویادرکدام عصروزمان نام کالیوین به نره توتبدیل شده است چیزی نیافتم وظاهراًنام قصبه که درپای قلعه واقع است کالیوین بوده این حصارراباحصارکالیوین وقلعه نره تومیگفتندیعنی ازنهایت رفعت ومحکمی به بین آن راه نیست درتاریخ سیف بن یعقوب هروی که فعلاًقدیم ترین تاریخ هرات دردست است درهمه جااین قلعه راحصارکالیوین وکالبوین معرفی مینمایند وازکلمه نره تونام میبرندامابقول فکری سلجوقی درروضه الجناب اسفزائی نام این قلعه رابه نره توتبدین شدوهمه جاآنرا بااین نام یادآورمیشودمگردرچمن سوم روضه یازدهم درذکرویرانی هرات کرت ثانی چنین مینوسید:

"دونوبت لشکرچنگیزقلعه کالیوین راکه اکنون به نره تومشهوراست محاصره کردند"ودرروضه الصفاتنهادریک جادیده ام وگویایک نوبت پیش ازکالیوین نام بردندومعلوم نیست دراین مدت یعنی بین فاصله تالیف کتاب سیف بن یعقوب هروی وتاریخ اسفزائی قریب به دوصدسال است دراثرچه حوادث نام آن رابدل نموده اند.درطبقات ناصری، قاضی مهاج الدین جوزجانی نیزچندجاازحصارکالیوین ذکرشده ونام نره تودیده نمیشود.درغوروغرجستان وجبال هری قلعه مستحکم بالای قلل مرتفع کوه هاساخته اندکه هنوزآثارآن باقیست مانندقلعه خیسارقلعه آهنگران ودیگرقلعه غوروقلعه آلپ قاضی دراسفزاروامان کوه قلعه اسکلچه هرات وقلعه که دررباط فوشنج است وقلعه نره تودربادغیس که قلعه خیسار غوروقلعه نره تودربین همه اینهامهترومعروفتراست .قلعه های دیگرنیزدرغزنین وغوروفیروزکوه بوده مانندحصارنای محبس مسعودسعدسلمان غزنوی که تاکنون حصارنای غزنین آبادوبه همان نام مشهوراست وقلعه سیف رودغور قلعه مندش درکوهتیزوغیره .

نگارنده این سطورآرزومنداست این یادگارباستانی راازمتون تواریخ بدست افتاده روی هم ریختم ونتیجه رابه

خواننده گان مجله میرسانم .گرچه اهالی بومی بناء این قلعه راازهزاران سال قبل میدانندوسام نریمان رابانی آن معرفی مینمایند وبعضی هم اصل بناءراازحضرت سلیمان "ع"میپندارندوظاهراًبناءکنونی قلعه ازآثاراسلامیست وازدانشمندفرانسوی موسیولوبربارهاگفته است که این قلعه ازآثاراسلام است وهیچ گون علایم دیده نمیشودکه ازیادگاری قبل ازاسلام معرفی نمایدقلعه کالیوین یانره توبالای قلعه مرتفع برسرراه قلعه نوواقع است،ازهرات تانره توتوسط اسپ سیاحین میتوانندیکروزه راه باشدوچون پاسی ازشب بگذاردمیتواندخودرابه پای قلعه برساندازنره توتاقلعه نوهفت فرسنگ است. کسانیکه قلعه خیسارغورونره توهردورادیده اندقلعه نره توراازحیث رفعت واستحکام وفضای آرام ازخیساربرتروبالاتر میدانند.قلعه نره تویک دروازه داردکه بجانب مشرق گشاده است ویک راه باریک داردکه ازآن به قلعه صعودمینمایندو جزازاین راه ازهیچ طرف نمیتوان به این قلعه راه یافت اندرون قلعه خانه عالی تاکنون باقیست که

تنهاسقف آنهاافتاده است وپایه هاورواق های آن خانه هاپابرجاست وبعضی ازاین خانه هاتاچندقبل آبادوسالم بود.درصحن قلعه حوض های متعددوچاه های عمیق دردل سنگ کنده اندکه باعث حیرت بیننده میشودواین حوض هاوچاه هارادرزمستان ازآب باران وبرف پرمیکردندوذخیره قلعه بودتازمستان دیگرراه قلعه صعب المروراست وبه زحمت میتوان به آن رسید. اهالی ولایت های همجوارهربهارجهت سیروتفریح به بادغیس میروندزیراهنوزهنگام بهاران چمن زاربادغیس که وقت نسربن احمدشاه سامانی رادلباخته طراوت طبعی خودنموده بودمزایاقدرت خودراازدست نداده چمن درچمن سبزه است وباغ درباغ شقایق مخصوصاًقادس ولنگرتاریخی امیرغیاث الدین عارف که اکنون به همان نام لنگرمیرغیاث معروف ونزدیگ مزارش هربهاربازاربه پامیشودکه اهالی آنجااجناس فروشی خودرابه آنجامیبرندوبه فروش میرسانندومردم کوچی وبیابان نشین ازاین بازارخریداجناس والبسه مینمایندوتجارکم مایه که درداخل مملکت به کاربازرگانی امرارمعیشت مینمایندوازبازارسودبسیارمیبرندوهنگام بهم خوردن بازارسودوزیان خودراجمع وبه ولایت خودمیرسانند. چون قلعه نره توبه روی تپه بلندواقع است وبناءاین قلعه ازسنگ وچونه گذاشته شده وبصورت پخته کاری دیده میشودو درداخل قلعه زیارت بنام امام اصغرشهرت داردبنابرآن عده هم به این قلعه میروندوچندروزدرداخل قلعه ویاماحول آن به تفریح میگذارانندبرعلاوه درپهلوی قلعه مزاریست بنام امام زاده علی اصغربن امام محمدباقر"رض"امالوح وکتیبه قدیم داردوممکن است امام زاده علی اصغرپسران امام معصوم باشدیافرزندیکی ازحضرات آیمه که ازجفای روزگارپنابه نره توبرده باشدزیراکه ازاولادهاشم درخراسان سخنان میشنویم یعنی حضرت عبدالله بن معاویه بن عبدالله بن جعفرطیار"رض"به امرابومسلم مروزی درهرات شهیدشده ودرکرخ هرات مدفون است حضرت ابولقاسم بن امام صادق"رض"نیزدرمصربه شهادت رسیدکه مقبره این مردبزرگوارتاکنون آبادوزیارت گاه است. حضرت یحی بن زید بن علی بن حسین رضوان الله تعالی اجمعین درتالقان مروالرودبدست نصرسیاری صلیپ شدوپیکرمبارکش درگوزگانان یاجوزجان امروزی درمحل که اکنون بنام سرپل معروف است میباشدکه مدفون وگورش تاکنون مزارعام وخاص است وشک نیست که امام زاده علی اصغررااززبان اسفزائی بشنوئیم: "ازعجایب قلعه که دراصفاع وارباع عالم الماشاءالله مثل آن نیست قلعه نره تواست که ازنواحی آن ولایت یعنی بادغیس سرتفوق به قله قلعه ساوقمه قپه جوزابرافروخته ومرغ اندیشه رامجال عروج برممارج بروجش تن ونایاب است وپای اوهام وافکارازتوهم وصول به شرفات علیه وعرفات سینه آن لنگ وافکاراین قلعه برقله کوه است ازسنگ خارابه خشت پخته عمارت یافته ویک راه باریک داردکه رونده رابیشترگنجایش رفتن نیست ازپای کوه تادرقلعه که نیم فرسخ نزدیک است به بالامیبایدرفت دیگرازهمه طرف کوه تاپای حصارسنگ خاره است یک اندازه قریب به هزارگزکه نه آسیب تیربه وی میرسدونه آفت منجنق وهمیشه کمند حوادث ازتعلق به گنگره بلندش کوتاه بوده وهست چنانکه هیچ  کس راازسلاطین ذی شوکت وخوانین صاحب مکنت گشایش آنرابه جنگ ومعاصره خیال نبست ... نقل است که یکی ازپادشاهان خام طمع  این قلعه رامحاصره کرده بودو همت برگشادن آن بسته ودرپای کوه لشکرگاه ساخته واهل قلعه تمام ازجهت انقلاب وامراض مهلکه ودیگراسباب موت

فوت شده بودندوغیرازخروس درقلعه نمانده بودکه احیاناًبرپای بروج میآمدوبانگ میکردولشکرمخالف ازمردن ساکنان قلعه واقف نبودندتامدت هفت سال هیچ کس رایارای نبودکه نزدیک قلعه خالی تواندشدوکیفیت احوال معلوم تواندکرد وسلاطین خراسان رامامنی ازآن محفوظ ترنیست وهمیشه هم علیه هرضپط ومحافظت آن متوجه دارندودراین ایام همایون کوتوالی آن قلعه تعلق به پاباخضرآردوبازارمیداشته بمیان تربیت حضرت سلطانی خاک نرم به اندرون قلعه که ازسنگ خاره است برده وقریب به یک جریب باغچه ساخته است وبه آب باران پرورش داده وگلهاودرختان دربرآورد چنانکه هرسال دروقت تموس که د رممالک هیچ جاه گل نیست ازآنجابه مجلس همایون گل میآورندچون آن موضوع یلاقیست درغایت سردی هواگل ومیوه آن درتموس میرسد.

ازمردم کالیوین تنهاملک مجدالدین کالیوینی حاکم هرات که مردخوب صورت وپاکیزه سیرت وهنرمندوادیب ومنشی وخوشنویس بوده راجع به شرح حال ووضع حکومت ملک مجدالدین درتواریخ مختلف منجمله تاریخ نامه هرات درج است. گرچه بعدازایجاد دولت موقت وانتقالی ودولت انتخابی هیت باستان شناسی بخاطربازدیدازوضع چگونگی ساحات تاریخی عازم ولایت گردیده که طی دونیم دهه خصارات وارده ازناحیه جنگ های بی مفهوم ونسبت عدم موجودیت حکومت مرکزی قوی همانطوریکه صدمات جبران ناپذیردرهمه عرصه های اقتصادی اجتماعی وفرهنگی مملکت واردگردیده ودست دلالان بین المللی به همکاری وتبانی یک تعدادمنفعت جویان داخلی ساحات مهم وباارزش تاریخی نیزازگزندحوادث درامان نمانده وتخریبات بیشتری درپیکرمناطق باستانی واردگردیده است . برای اینکه استوپه ها، معابدحصارهای تاریخی کشوردرامان بماندایجاب مینمایدمطابق قانون حفظ آثارتاریخی وفرهنگی وحراست ساحات وآثارتاریخی وظیفه ارگانهای امنیتی وزارت اطلاعات وفرهنگ وهمه مردم شریف وطن محبوب مابخصوص اهالی قلعه نوبادغیس میباشدتاازاعمارمنازل شخصی درساحات تاریخی وحفریات خودسرانه درساحات مذکورگرفته شودزیرا همه ساحات تاریخی بخصوص قلعه نریمان میتواندسالانه جلب توریزم هزاران دالرواردکشورمحبوب ماگردد.

                      ای غم زدلم بگریـــز ،بگریــــز که عیــــد آمـــــد

                      ای مــرغ طـرب برخیـــز،برخیــز که عیـد آمـــــد

                      مهتـــاب دهــل دردست، بـــر بـــام فلک بنشست

                      با بانگ بلنــد کوبیــــد، کوبیـــد که عیـــد آمـــــد

                      از شهـــر بساط بـــربست،ماه رمضــــان یـــاران

                      عیــــدانه بما آریـــد ،آریــــد که عیـــــد آمـــــــد

                      جشن است وسرور هرجا،ساز است وسرود برپا

                      شب چـادر غم برچیــــد،برچیــــد که عیــد آمــــد

                      هوشیار ببین مست است،مست است چــودیـوانه

                      دیــوانه بــزنجیــرش، شوریــــد که عیـــد آمــــد

                      ای یــار زسفـــــر بـــازآ، امشب ببـــــــرم بــــازآ

                      از رنج وفـــراق پرهیــز،پرهیـــز که عیــد آمـــد

                      از صدق وصفا دردست،گیرید چو«زریر» جامی

                      وز غصـــه شویـــــد آزاد، آزاد که عیـــد آمــــد

                                              انجنیر زریر

                                             28.09.08